Một câu hỏi dành cho ba mẹ
Khi con bắt đầu nói tiếng Việt, con có thể nói:
“Con muốn uống nước.”
Hay:
“Mẹ ơi, con đói.”
Rất ít phụ huynh dừng lại và hỏi:
“Con có biết đây là chủ ngữ không?”
Hay:
“Con vừa sử dụng động từ đúng đấy.”
Thực tế, trẻ có thể nói đúng rất nhiều câu mà hoàn toàn không biết đến những khái niệm như ngữ pháp, cấu trúc câu hay thì của động từ.
Điều này khiến nhiều người đặt ra một câu hỏi thú vị:
Nếu trẻ không học bằng quy tắc, vậy trẻ học bằng cách nào?
Sau bài viết này, ba mẹ sẽ hiểu
- Vì sao trẻ không bắt đầu học ngôn ngữ bằng ngữ pháp.
- Trải nghiệm đóng vai trò gì trong việc tiếp thu ngôn ngữ.
- Khi nào quy tắc thực sự phát huy tác dụng.
- Điều này ảnh hưởng như thế nào đến việc học tiếng Anh.
Trẻ tiếp thu ngôn ngữ trước khi hiểu quy tắc
Hãy nhớ lại khi con còn nhỏ.
Mỗi sáng, con đều nghe:
“Con đánh răng nhé.”
Buổi trưa:
“Đến giờ ăn cơm rồi.”
Buổi tối:
“Đi ngủ thôi.”
Không ai giải thích cấu trúc của những câu nói đó.
Nhưng chỉ sau một thời gian, trẻ hiểu chính xác ý nghĩa của từng câu và biết khi nào nên thực hiện hành động tương ứng.
Não bộ không ghi nhớ từng quy tắc riêng lẻ. Thay vào đó, trẻ ghi nhớ những mẫu ngôn ngữ gắn với tình huống thực tế.
Qua hàng trăm, hàng nghìn lần tiếp xúc, các mẫu câu ấy dần trở nên quen thuộc và được sử dụng một cách tự nhiên.
Trải nghiệm giúp ngôn ngữ trở nên có ý nghĩa
Hãy tưởng tượng ba mẹ muốn dạy con từ apple.
Có hai cách.
Cách thứ nhất là cho con nhìn một tấm thẻ có chữ apple, yêu cầu đọc và ghi nhớ.
Cách thứ hai là cùng con cầm một quả táo, ngửi mùi thơm, cắt thành từng miếng nhỏ rồi vừa ăn vừa nói:
“This is an apple.”
Ở cách thứ hai, từ apple không còn là một chữ viết vô nghĩa.
Nó gắn với hình ảnh, mùi vị, cảm xúc và trải nghiệm của chính trẻ.
Não bộ thường ghi nhớ những điều có ý nghĩa lâu hơn nhiều so với những thông tin chỉ được học để ghi nhớ.
Đó là lý do trẻ học rất nhanh những từ xuất hiện trong cuộc sống hằng ngày.
Quy tắc giúp chúng ta hiểu, nhưng không tạo ra ngôn ngữ
Điều này không có nghĩa là ngữ pháp không quan trọng.
Ngữ pháp giúp chúng ta hiểu vì sao một câu đúng hoặc sai. Nó giúp sắp xếp những gì đã tiếp thu thành một hệ thống rõ ràng hơn.
Tuy nhiên, quy tắc không thể thay thế trải nghiệm.
Một người có thể thuộc lòng rất nhiều công thức ngữ pháp nhưng vẫn lúng túng khi phải trò chuyện với người khác.
Ngược lại, một đứa trẻ có thể sử dụng đúng rất nhiều mẫu câu trong cuộc sống hằng ngày dù chưa từng học tên gọi của những quy tắc ấy.
Điều này cho thấy khả năng sử dụng ngôn ngữ và khả năng giải thích ngôn ngữ không phải lúc nào cũng phát triển cùng nhau.
Học bằng trải nghiệm có phải là “không học”?
Đây là một hiểu lầm khá phổ biến.
Khi nhìn thấy trẻ chơi trò chơi, nghe kể chuyện hoặc xem một đoạn hội thoại sinh động, nhiều người nghĩ rằng trẻ chỉ đang giải trí.
Thực ra, nếu những hoạt động đó được thiết kế có mục tiêu, trẻ vẫn đang học rất nghiêm túc.
Khác biệt nằm ở chỗ trẻ học thông qua việc tham gia vào một trải nghiệm có ý nghĩa, thay vì chỉ ghi nhớ thông tin.
Một câu chuyện hay có thể giúp trẻ gặp lại cùng một mẫu câu nhiều lần trong những bối cảnh khác nhau.
Một trò chơi có thể khiến trẻ chủ động sử dụng ngôn ngữ để giải quyết nhiệm vụ.
Chính những trải nghiệm như vậy giúp ngôn ngữ trở nên sống động và dễ ghi nhớ hơn.
Điều này có ý nghĩa gì khi học tiếng Anh?
Nhiều chương trình học bắt đầu bằng việc giới thiệu thật nhiều quy tắc.
Điều đó có thể phù hợp với người học đã có nền tảng ngôn ngữ và muốn hệ thống lại kiến thức.
Nhưng với trẻ nhỏ, việc chỉ học quy tắc thường khiến tiếng Anh trở thành một môn học cần ghi nhớ, thay vì một công cụ để giao tiếp và khám phá thế giới.
Nếu trẻ được tiếp xúc với tiếng Anh qua những câu chuyện, bài hát, cuộc hội thoại và các hoạt động gần gũi, não bộ sẽ có nhiều cơ hội hình thành những kết nối tự nhiên hơn.
Khi nền tảng đó đủ vững, việc học ngữ pháp sẽ trở nên dễ hiểu hơn vì trẻ đã có những ví dụ thực tế để liên hệ.
Góc khoa học
Nhiều nghiên cứu về tiếp thu ngôn ngữ phân biệt giữa tiếp thu (acquisition) và học có chủ đích (learning).
Tiếp thu là quá trình diễn ra một cách tự nhiên khi trẻ được tiếp xúc với ngôn ngữ trong những tình huống có ý nghĩa. Trong khi đó, học có chủ đích là quá trình tìm hiểu và ghi nhớ các quy tắc một cách có ý thức.
Hai quá trình này không loại trừ nhau. Chúng bổ sung cho nhau.
Đối với trẻ nhỏ, việc xây dựng nền tảng thông qua tiếp thu tự nhiên thường được xem là bước khởi đầu quan trọng trước khi hệ thống hóa bằng các quy tắc.
Kids World áp dụng điều này như thế nào?
Tại Kids World, mỗi Adventure được xây dựng như một hành trình khám phá.
Trẻ không bắt đầu bằng danh sách cấu trúc câu cần ghi nhớ. Thay vào đó, các em gặp tiếng Anh trong những câu chuyện, cuộc đối thoại và thử thách phù hợp với độ tuổi.
Những mẫu câu quan trọng xuất hiện lặp lại trong nhiều hoạt động khác nhau. Trẻ nghe, quan sát, tương tác và dần hiểu cách sử dụng chúng trong ngữ cảnh.
Khi ngôn ngữ đã trở nên quen thuộc, việc giải thích một số quy tắc sẽ dễ dàng hơn vì trẻ đã có trải nghiệm thực tế để kết nối.
Mục tiêu không phải là bỏ qua ngữ pháp, mà là đặt ngữ pháp vào đúng thời điểm của quá trình học.
Ba mẹ có thể làm gì hôm nay?
Thay vì hỏi con:
“Con nhớ được bao nhiêu từ mới?”
Ba mẹ có thể thử hỏi:
“Hôm nay con thích nhân vật nào nhất?”
Hoặc:
“Con nhớ câu nói nào của bạn thỏ không?”
Những câu hỏi như vậy giúp con nhớ lại ngôn ngữ thông qua trải nghiệm, thay vì cảm thấy mình đang bị kiểm tra.
Nếu có thể, hãy cùng con đọc lại một câu chuyện yêu thích hoặc đóng vai các nhân vật. Khi tiếng Anh gắn với cảm xúc và niềm vui, trẻ sẽ có động lực sử dụng ngôn ngữ nhiều hơn.
Điều quan trọng nhất
Trẻ không học ngôn ngữ bằng cách ghi nhớ thật nhiều quy tắc. Trẻ học khi được sử dụng ngôn ngữ trong những trải nghiệm có ý nghĩa. Quy tắc sẽ phát huy giá trị khi giúp trẻ hiểu và hệ thống hóa những gì mình đã tiếp thu.
Tổng kết
Khi nhìn vào cách trẻ học tiếng mẹ đẻ, chúng ta có thể thấy rằng ngôn ngữ không bắt đầu từ sách giáo khoa. Nó bắt đầu từ những cuộc trò chuyện, những câu chuyện trước giờ đi ngủ, những trò chơi và vô số khoảnh khắc đời thường.
Điều đó không có nghĩa là quy tắc không cần thiết. Ngược lại, quy tắc vẫn có vai trò quan trọng, nhưng sẽ hiệu quả hơn khi được xây dựng trên nền tảng của những trải nghiệm ngôn ngữ phong phú.
Nếu muốn giúp con học tiếng Anh một cách tự nhiên và bền vững, điều đầu tiên ba mẹ có thể làm không phải là tìm thêm thật nhiều bài tập, mà là tạo cho con nhiều cơ hội được nghe, được hiểu và được trải nghiệm ngôn ngữ trong những bối cảnh gần gũi mỗi ngày.
Đọc tiếp
Bài 4: Điều gì xảy ra trong não bộ khi trẻ học một ngôn ngữ mới?
Trong bài viết tiếp theo, chúng ta sẽ khám phá cách não bộ tạo ra các kết nối thần kinh, vì sao sự lặp lại lại quan trọng và điều gì giúp một ngôn ngữ dần trở nên quen thuộc như tiếng mẹ đẻ.
